Thành tựu nghiên cứu nổi bật

Viện Toán học, trên đà phát triển

Được thành lập năm 1969 với quyết định do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký, tới năm nay Viện Toán học đã có bề dày 45 năm hoạt động. Với xuất phát điểm chỉ là một nhóm nhỏ các cán bộ trẻ nhưng được lãnh đạo bởi hai nhà toán học xuất sắc là Lê Văn Thiêm và Hoàng Tụy, tới nay Viện Toán học đã có một lực lượng nghiên cứu khoa học hùng hậu, là đơn vị có tiềm năng nghiên cứu toán học mạnh nhất trong toàn quốc. Giáo sư Lê Văn Thiêm và Giáo sư Hoàng Tụy là hai nhà toán học được trao giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Kỹ thuật đợt đầu tiên, năm 1996.

 

Hiện nay, Viện Toán học có 9 phòng nghiên cứu chuyên môn, bao gồm hầu hết các lĩnh vực của Toán học hiện đại: Đại số, Hình học, Tô pô, Giải tích, Lý thuyết số, Phương trình vi phân, Tối ưu, Xác suất, Thống kê, Tính toán khoa học, Cơ sở toán của Tin học. Nhiều cán bộ của Viện là các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực của mình tại Việt Nam. Có thể kể đến các giáo sư: Hoàng Tụy, Hà Huy Khoái, Ngô Việt Trung, Phạm Hữu Sách, Trần Đức Vân, Đỗ Long Vân, Đinh Thế Lục, Nguyễn Khoa Sơn, Nguyễn Tự Cường, Lê Tuấn Hoa, Hoàng Xuân Phú, Vũ Ngọc Phát, Đinh Nho Hào, Nguyễn Đình Công...

Cùng với những nhà toán học lão thành, trong 10 năm gần đây nhiều tiến sĩ xuất sắc tốt nghiệp ở các trường đại học lớn tại Châu Âu, Hoa Kỳ cũng chọn Viện Toán học là nơi làm việc khi trở về Việt Nam, không ít trong số đó lại được các trường đại học ở nước ngoài mời tới làm việc. Có thể kể đến PGS. TS Vũ Thế Khôi (Hoa Kỳ), TS. Hà Huy Tài (Hoa Kỳ, hiện là Assoc. Prof. tại ĐH Tulane, Hoa Kỳ), PGS. TS Phan Thị Hà Dương (Pháp, từng là Maître de conférences tại ĐH Paris 7), TS. Nguyễn Việt Anh (Pháp, hiện là Maître de conférences ĐH Paris 11), TS. Nguyễn Chu Gia Vượng (Pháp), Đinh Sĩ Tiệp (Pháp), TS Hoàng Lê Trường (Nhật Bản), TS Lưu Hoàng Đức (Đức), TS Đoàn Thái Sơn (Đức), TS. Nguyễn Quỳnh Nga (Hoa Kỳ), TS Trần Vĩnh Linh (Hoa Kỳ), TS Hồ Minh Toàn (Canada), TS. Nguyễn Bích Vân (Italia), TS Hà Minh Lam (Pháp), TS. Lê Quang Nẫm (Hoa Kỳ), TS. Lê Hải Yến (Pháp),  TS Nguyễn Anh Tú (Hoa Kỳ). Đồng thời Viện cũng đào tạo được nhiều tiến sĩ xuất sắc, bổ sung vào đội ngũ cán bộ nghiên cứu của mình, như PGS. TS Tạ Thị Hoài An, các TS Đoàn Trung Cường, Nguyễn Duy Tân, Trần Nam Trung, Nguyễn Tất Thắng,...

Viện Toán học là một trong những cơ sở nghiên cứu khoa học của Việt Nam nhận được sự công nhận quốc tế từ rất sớm. Năm 1990 Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới thứ Ba (TWAS) đã công nhận Viện Toán học là một trong số 11  Trung tâm xuất sắc của Thế giới thứ Ba (cùng với Viện Vật liệu, là hai viện nghiên cứu duy nhất của Việt Nam có vinh dự này). Trong số 12 nhà khoa học Việt Nam được TWAS bầu làm Viện sĩ, có 7 nhà toán học, 4 trong số đó là cán bộ Viện Toán học, đó là các giáo sư Ngô Việt Trung, Hà Huy Khoái, Lê Tuấn Hoa và Hoàng Xuân Phú.

Ngay trong chiến tranh chống Mỹ, Toán học vẫn không có biên giới. Các GS L. Schwartz, Giải thưởng Fields 1954 và A. Grothendieck, Giải thưởng Fields 1966, đã tới Việt Nam giảng bài trong chiến tranh. Bên cạnh sự hỗ trợ vô cùng to lớn của các nhà toán học Liên Xô và các nước trong khối Xã Hội Chủ Nghĩa, thông qua các nhà toán học Pháp toán học Việt Nam đã tiếp xúc với toán học toàn thế giới. Ngay từ trước thời kỳ đổi mới đã có nhiều cán bộ Viện Toán học được mời tới làm việc, giảng bài tại các trường Đại học Hoa Kỳ, Nhật Bản và Tây Âu. Ví dụ điển hình là hầu hết các học giả Humboldt (CHLB Đức) ngành toán của Việt Nam là cán bộ Viện Toán học. Có thể kể đến các GS. Trần Đức Vân, Nguyễn Khoa Sơn, Đinh Văn Huỳnh, Ngô Việt Trung, Đinh Thế Lục, Hà Huy Vui, Đỗ Ngọc Diệp, Nguyễn Xuân Tấn, Lê Dũng Mưu, Hoàng Xuân Phú, Phan Thiên Thạch, Nguyễn Đình Công, Đinh Nho Hào, Trương Xuân Đức Hà và gần đây là PGS. Tạ Thị Hoài An, TS. Bùi Trọng Kiên.

Yếu tố quốc tế trong hoạt động nghiên cứu của Viện Toán học còn thể hiện trên các công bố. Tạp chí Acta Mathematica Vietnamica là một trong những tạp chí khoa học đầu tiên của Việt Nam được xuất bản bằng tiếng Anh, Pháp, Nga và Đức. Công bố quốc tế được các thành viên của Viện thực hiện ngay từ những năm mới thành lập. Tính tới này cán bộ Viện Toán học đã công bố khoảng 2000 bài báo quốc tế, trong số đó một tỷ lệ cao là các công bố ISI, nhiều cán bộ có công bố trong những tạp chí thuộc loại uy tín nhất của Toán học. Hơn mười cán bộ Viện đã in sách ở các nhà xuất bản quốc tế, riêng GS Hoàng Tụy đã xuất bản 4 cuốn sách với tổng số trích dẫn lên tới hơn 400.

Song song với nghiên cứu khoa học, đào tạo cũng là một công tác được Viện Toán học hết sức quan tâm. Từ rất sớm (năm 1980) Viện Toán học đã có chương trình đào tạo Tiến sĩ. Chương trình cao học được thực hiện từ năm 1996. Chương trình đào tạo của Viện Toán học đã có những đóng góp đáng kể vào công tác phát triển đội ngũ cán bộ nghiên cứu và giảng dạy toán học trên toàn quốc. Tính tới nay đã có hơn 150 luận án Tiến sĩ được bảo vệ tại Viện Toán học. Nhiều cán bộ nghiên cứu, giảng dạy, quản lý khoa học có uy tín đã từng là nghiên cứu sinh của Viện Toán học.
 
Năm 2007, khi Chính phủ khởi động Đề án 322, Viện Toán học được giao phối hợp tổ chức chương trình Cao học quốc tế theo mô hình 1 năm trong nước cộng 1 năm nước ngoài. Mô hình này đã chứng tỏ hiệu quả rất cao, một trong những chương trình tiêu biểu của Đề án 322. Quan hệ và uy tín quốc tế của Viện Toán học được thể hiện rõ nét ở đây. Nhiều học sinh của chương trình này tiếp tục xin được học bổng nghiên cứu sinh tại các trường đại học có uy tín tại Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Italia... Một số đã tốt nghiệp và trở về công tác tại Việt Nam. Ngay cả khi Đề án 322 kết thúc, chương trình cao học quốc tế của Viện vẫn được tiếp tục. Hàng năm nhiều trường đại học ở Pháp, Đức vẫn dành học bổng cao học cho các học viên từ Viện Toán học.

Thách thức lớn nhất đối với Viện Toán học là cơ chế tiền lương. Nghiên cứu viên là ngạch viên chức duy nhất tại Việt Nam không có phụ cấp. Điều này dẫn tới thu nhập của cán bộ tại Viện Toán thấp hơn nhiều so với đồng nghiệp của họ tại các trường đại học. Tuy vậy, với môi trường làm việc mang tính chuyên nghiệp cao, nơi học thuật được coi trọng, động viên là hỗ trợ tới mức tối đa, Viện Toán học vẫn tiếp tục thu hút được nhiều cán bộ nghiên cứu trẻ, những người coi nghiên cứu toán học là sự nghiệp của mình.

Phùng Hồ Hải
Viện Toán học

 

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: thongtin@vast.vn
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".