Tập thể - cá nhân tiêu biểu

Giáo sư Nguyễn Trọng Yêm, một nhà lãnh đạo và nghiên cứu khoa học Địa chất xuất sắc

GS. TS. NCVCC. Nguyễn Trọng Yêm công tác từ năm 1970 tại UBKHKT Nhà nước, sau là Viện Khoa học Việt Nam và hiện nay là Viện Hàn lâm KHCNVN. Trong thời gian từ 1970 đến 1997 Giáo sư đã kinh qua các chức vụ: Trưởng phòng nghiên cứu địa chất (1973-1975); Trưởng phòng Tổ chức cán bộ Viện KHVN (1975-1977); Quyền Viện trưởng Viện Các khoa học về Trái Đất (1975-1988); Viện trưởng Viện Các khoa học về Trái Đất sau là Viện Địa chất (1988-1997) và nhiều chức vụ trong Đảng uỷ Viện HLKHCNVN. Từ 2001 GS nghỉ hưu theo chế độ nhưng cho đến nay vẫn tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học cũng như đào tạo của Viện Địa chất.

Với cương vị là một nhà nghiên cứu, GS. Nguyễn Trọng Yêm là chủ nhiệm của hai Chương trình KHCN cấp Nhà nước:

(1) Nghiên cứu sự thành tạo khe nứt hiện đại và một số biện pháp phòng chống chủ yếu, mã số 48.02 (1981-1985). Đây là một chương trình có kết quả khoa học và thực tiễn rất lớn, được triển khai trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Ngoài việc đặt nền móng cho sự phát triển một lĩnh vực nghiên cứu mới ở Việt Nam – các tai biến địa chất, kết quả của Chương trình đã làm cơ sở khoa học định hướng cho việc quy hoạch sử dụng hợp lý lãnh thổ, phòng tránh và giảm nhẹ thiệt hại do các tai biến địa chất gây ra. Các kết quả khoa học của Chương trình còn giữ nguyên giá trị cho đến ngày nay và được các thế hệ học trò của GS không ngừng phát triển, đem lại vị thế xứng đáng cho Viện Địa chất trong lĩnh vực nghiên cứu kiến tạo trẻ, đứt gãy và đứt gãy hiện đại và các tai biến địa chất liên quan trên lãnh thổ Việt Nam nói chung, cũng như đối với các khu vực dân sinh kinh tế quan trọng của đất nước nói riêng.

(2) Điều tra tổng hợp điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội 9 tỉnh miền núi phía Bắc và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế - xã hội (1990-1991). Các kết quả nghiên cứu của Chương trình là cơ sở dữ liệu cho việc soạn thảo báo cáo chính trị cho Đại hội Đảng của các tỉnh và Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VI, là cơ sở khoa học cho việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương.

Ngoài ra, GS còn chủ trì thực hiện thành công 10 đề tài KHCN cấp Nhà nước, trong đó có nhiều đề tài đạt xuất sắc; 15 đề tài KHCN cấp bộ, cấp tỉnh. Một trong những kết quả nổi bật từ các công trình này phải kể đến là “Atlas phân vùng tai biến môi trường tự nhiên lãnh thổ Việt Nam” thuộc đề tài Nghiên cứu xây dựng bản đồ phân vùng tai biến môi trường tự nhiên (TBTN) lãnh thổ Việt Nam (KC.08.01, giai đoạn 2001-2005) và nghiên cứu trượt - lở, lũ quét - lũ bùn đá một số vùng nguy hiểm miền núi Bắc Bộ và kiến nghị các giải pháp phòng tránh (KC.08.01 BS). Lần đầu tiên ở nước ta có một atlas phân vùng TBTN gồm những bản đồ cho 10 loại hình TBTN quan trọng (bão, hạn hán, lũ lụt, trượt-lở, lũ quét-lũ bùn đá, xói lở bờ sông, xói lở-bồi tụ bờ biển, nứt đất, động đất, TBTN các hệ sinh thái) và những bản đồ TBTN tổng hợp (bản đồ nguy cơ TBTN, bản đồ phân vùng TBTN và bản đồ khuyến nghị sử dụng hợp lí lãnh thổ phòng chống, giảm nhẹ TBTN) trên phạm vi toàn bộ lãnh thổ trong tỷ lệ 1:3.000.000 và 1:1.000.000. Đây là bức tranh tổng quát cần thiết về TBTN ở nước ta đối với tất cả mọi người; là cơ sở để quản lý TBTN trên tầm vĩ mô ở nước ta (quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội - môi trường; chuyển đổi cơ cấu sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, phân bố dân cư; quản lý phòng chống TBTN; các nghiên cứu cảnh báo, dự báo thời gian xuất hiện TBTN; quan trắc các TBTN; nghiên cứu ở những vùng trọng điểm,....). Trong công trình đồ sộ này, GS và các công sự đã ứng dụng và phát triển một cách có hệ thống phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đánh giá TBTN nói chung và phương pháp xây dựng các bản đồ TBTN nói riêng, bao gồm các bản đồ hiện trạng, bản đồ dự báo, bản đồ phân vùng dự báo, bản đồ đánh giá khả năng chịu đựng của các đối tượng chịu TBTN và bản đồ dự báo nguy cơ thiệt hại do các TBTN gây nên ở 2 loại tỷ lệ nhỏ (cho toàn quốc) và tỷ lệ trung bình (cho một số khu vực trọng điểm); bao gồm các bản đồ cho từng TBTN và tổng hợp các TBTN. Hệ thống phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu do GS xây dựng và phát triển trong đề tài hiện đang là cẩm nang quan trọng cho công tác nghiên cứu TBĐC ở nước ta. Atlas này đang được biên tập để xuất bản sử dụng rộng rãi theo đặt hàng của Bộ KHCN.

GS Nguyễn Trong Yêm nhận huân chương Độc lập hạng Ba do PTT Nguyễn Khánh thay mặt Đảng và Nhà nước trao tặng Viện Địa chất GS Nguyễn Trọng Yêm nhận Huân chương Lao động hạng Nhất tại lễ kỷ niệm 35 năm thành lập Viện Địa chất

GS Nguyễn Trọng Yêm là tác giả và đồng tác giả của hơn 100 bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành trong nước và quốc tế có uy tín. Dưới sự hướng dẫn của GS, 7 cán bộ khoa học của Viện Địa chất đã bảo vệ thành công luận án Tiến sỹ.

GS Nguyễn Trọng Yêm cũng góp phần xây dựng và phát triển nhiều hợp tác quốc tế có hiệu quả, là đồng chủ nhiệm hơn một chục đề án hợp tác khoa học quốc tế. Trong những năm 2010-2013, GS chủ trì thực hiện và hoàn thành đề tài HTQT theo Nghị định thư, xây dựng bộ bản đồ tai biến tự nhiên cho CHDCND Lào làm cơ sở cho việc định hướng quy hoạch sử dụng hợp lý lãnh thổ của nước bạn.

Là nhà sáng lập và lãnh đạo đầu tiên của Viện Địa chất, GS. Nguyễn Trọng Yêm đã có công lớn trong việc xây dựng và phát triển nhiều hướng nghiên cứu mới, các tập thể nghiên cứu mạnh đã và đang đảm đương nhiều nhiệm vụ khoa học địa chất phức tạp, đòi hỏi trình độ khoa học cao và thu được nhiều thành tích to lớn, nhờ đó Viện Địa chất đã trở thành một Viện đầu ngành ở Việt Nam về nghiên cứu địa chất. Các kết quả nghiên cứu khoa học của Viện, dưới sự lãnh đạo (cả về tổ chức và ý tưởng khoa học) của GS, đã có những đóng góp quan trọng cho khoa học, sự phát triển kinh tế - xã hội và đào tạo đội ngũ khoa học có trình độ cao của đất nước.

Có thể nói, GS là một tấm gương lớn cho các cán bộ của Viện Địa chất nói riêng và cho cả ngành Các Khoa học về Trái Đất nói chung. Với các đóng góp to lớn trong tổ chức và nghiên cứu khoa học, GS. Nguyễn Trọng Yêm đã được Nhà nước tặng Huân chương Lao Động hạng Nhất. GS còn là đồng tác giả của Giải thưởng Hồ Chí Minh đối với Atlas Quốc gia.

Nguồn tin: Viện Địa chất
Xử lý tin: Minh Tâm

 

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: thongtin@vast.vn
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".