Tập thể - cá nhân tiêu biểu

Cuộc đời và sự nghiệp khoa học của PGS.TSKH. Nguyễn Vũ Thanh: Nhà khoa học tiên phong trong nghiên cứu, hội nhập và hợp tác quốc tế

Xác định được xu hướng phát triển và nhu cầu xây dựng đất nước sau chiến tranh, ngay từ khi cuộc chiến còn đang khốc liệt Đảng và Nhà nước đã chọn hàng ngàn thanh niên ưu tú đi đào tạo đi đào tạo ở các nước XHCN trước đây. Trong số đó có chàng trai xứ Thanh, một học sinh nông thôn vừa học vừa tham gia phục vụ cuộc chiến. Rời quê hương khói lửa, bắt đầu cuộc hành trình dài nửa vòng trái đất bằng tàu hỏa xuyên lục địa từ Viễn Đông đến Châu Âu để nhập học tại Trường Đại học Tổng hợp Kishinau (nước CH Moldova). Qua sáu năm dùi mài kinh sử, cầm tấm bằng tốt nghiệp hạng ưu về nước cũng là lúc cuộc chiến vừa kết thúc, anh là một trong số hơn 200 cán bộ ưu tú được nhận về công tác tại Viện Khoa học Việt Nam - chiếc nôi khoa học của Việt Nam vừa được Nhà nước chính thức thành lập.

Hăm hở với những gì được học, anh cùng đồng nghiệp xây dựng nhóm nghiên cứu mới về tuyến trùng thực vật – một lĩnh vực vẫn còn ít người biết đến và là mảnh đất trắng trong khoa học ở Việt Nam. Bắt đầu một lĩnh vực nghiên cứu mới từ hai bàn tay trắng thì dịp may đến năm 1977 khi TSKH Eroshenko, nhà tuyến trùng nổi tiếng thế giới ở Viện Sinh vật Thổ Nhưỡng, Trung tâm Khoa học Viễn Đông, Viện HLKH Liên Xô sang thăm Việt Nam và triển khai đề tài hợp tác: Điều tra tuyến trùng ký sinh cây trồng ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam. Sau 2 năm khảo sát thu mẫu ở nhiều tỉnh, năm 1979 anh là một trong 2 cán bộ trẻ Việt Nam được cử sang Phòng Thí nghiệm Giun sán học, thuộc Viện HLKH Liên Xô ở Moscva để phân tích mẫu tuyến trùng từ Việt Nam. Sau 2 năm nghiên cứu anh đã công bố hàng loạt phát hiện mới về tuyến trùng ở Việt Nam và bảo vệ thành công luận án PTS khi mới ngoài 30 tuổi.

Từ năm 1984-1989 là thời kỳ khủng hoảng kinh tế sau chiến tranh, anh là một trong số hàng trăm nhà khoa học được biệt phái sang Bộ Lao động để đi phụ trách hợp tác lao động tại Liên Xô. Từ năm 1989 đến 1992 về Viện tham gia đề tài nghiên cứu phòng trừ tuyến trùng hại hồ tiêu ở Quảng Trị. Năm 1992 anh được mời lại sang Nga làm cộng tác viên khoa học tại Viện Cơ học, Viên HLKH Liên bang Nga. Về nước năm 1994 tham gia thành lập Phòng Tuyến trùng học (1995) thuộc Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, anh được bổ nhiệm làm Phó trưởng phòng. Từ thời điểm này ngành khoa học Tuyến trùng học (Nematology) bắt đầu cất cánh. Từ một nhóm nghiên cứu nhỏ đến nay Phòng Tuyến trùng học đã trở thành một trong những Phòng nghiên cứu mạnh của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật với hàng chục cán bộ nghiên cứu được đào tạo về tuyến trùng học.

stsv1Trong suốt 40 năm nghiên cứu của mình, ông đã chủ trì gần 20 đề tài khoa học thuộc đủ các chương trình cấp Nhà nước, Chương trình NCCB, cấp Viện HLKHCNVN và một số đề tài HTQT với Bỉ, CHLB Đức và LB Nga. Nhờ đó, năm 2006, ông đã bảo vệ thành công luận án TSKH chuyên ngành Sinh thái học Tuyến trùng tại Viện Sinh vật -Thổ Nhưỡng, Viện HLKH Liên Bang Nga. Năm 2007 được công nhận chức danh PGS, năm 2009 được bổ nhiệm NCVCC tại Viện HLKHCN Việt Nam. Là nhà khoa học có nhiều hợp tác quốc tế, ông đã được mời thăm và hợp tác khoa học với đồng nghiệp tại các nước LB Nga, Vương Quốc Bỉ, CHLB Đức, Anh, Trung Quốc, Hungary và Nhật Bản. Đặc biệt, ông là người có công lớn trong việc thiết lập hàng loạt hợp tác nghiên cứu trong lĩnh vực tuyến trùng và ký sinh trùng với Trung tâm KH Viễn Đông, Viện HLKH LB Nga. Hiện nay ông là thành viên của nhiều Hiệp Hội khoa học quốc tế và quốc gia, như: Hội Tuyến trùng học LB Nga, Hội Tuyến trùng học Châu Âu, Hội Tuyến trùng Á-Phi, Hội Động vật đáy quốc tế, Hội môi trường biển Việt Nam.

TSKH. Nguyễn Vũ Thanh  là tác giả và đồng tác giả của 8 sách chuyên khảo về tuyến trùng, công bố hơn 150 bài báo trên các tạp chí trong và ngoài nước, trong đó có hơn 30 bài thuộc danh sách ISI. Với số lượng công bố, ông là một trong những nhà khoa học top đầu về công bố của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật. Với nhiều công bố ISI sẵn có, ông cũng là một trong những người tiên được Quỹ Nafosted tài trợ và trở thành một trong những người tiên phong trong việc đưa KHCN Việt Nam hội nhập quốc tế. Cho đến nay, ông đã mô tả và công bố gần 100 loài tuyến trùng mới, nhiều giống tuyến trùng mới cho khoa học. Ông cũng là tác giả của 2 Quy chuẩn đánh giá chất lượng môi trường nước ở Việt Nam. Năm 2012 ông được Nhà nước tặng Giải thưởng HCM về KHCN với cụm công trình Động vật chí, Thực vật chí, Sách đỏ và Danh lực đỏ Việt Nam. Từ năm 2012 ông là Chủ tịch Hội đồng Chất lượng môi trường nước ở Việt Nam. Ngoài công tác nghiên cứu, ông là là cán bộ giảng dạy kiêm nhiệm tại cơ sở đảo tạo Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật. Ông đã tham gia đào tạo 3 tiến sĩ và 08 thạc sĩ, trong đó có 2 thạc sĩ Đức.

Hiện nay mặc dù đã đến tuổi được nghỉ hưu nhưng PGS. Nguyễn Vũ Thanh vẫn còn bề bộn với nhiều đề tài và dự định khoa học, trong đó có đề tài NAFOSTED, Đề án điều tra tài nguyên sinh vật biển đảo Việt Nam. PGS.TSKH. Nguyễn Vũ Thanh có mối tình đẹp với bạn học cùng lớp ở Kishinauvà là Nguyễn Thanh Thanh, sau thành người vợ thủy chung. Ông bà có 2 con gái đã thành đạt và có 03 cháu ngoại học giỏi, khỏe mạnh. Ông luôn tâm niệm về hạnh phúc của nhà khoa học là có được dấu ấn để lại cho đời, được bạn bè đồng nghiệp trong và ngoài nước, các thế hệ học trò trân trọng và ghi nhận. Tập thể Phòng Tuyến trùng học xin chúc PGS.TSKH Nguyễn Vũ Thanh luôn mạnh khỏe và tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp khoa học.

Nguồn tin: Nguyễn Ngọc Châu - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật
Xử lý tin: Minh Tâm

 

 

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: thongtin@vast.vn
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".