Tập thể - cá nhân tiêu biểu

PGS.TS. Nguyễn Văn Uyển- Viện Sinh học nhiệt đới - người đặt nền móng đầu tiên cho nghiên cứu nuôi cấy mô tế bào thực vật tại Việt Nam

PGS.TS. Nguyễn Văn Uyển nguyên là cán bộ lãnh đạo Viện Sinh học Nhiệt đới qua hầu hết các thời kỳ phát triển của Viện từ tiền thân là Phòng Sinh học thực nghiệm. PGS. Nguyễn Văn Uyển sinh năm 1937 tại Bắc Ninh. Năm 1971, ông bảo vệ thành công luận án tiến sỹ tại Hungary và năm 1991 được phong học hàm PGS, là Đảng viên chính thức vào năm 1988 và được trao tặng huy hiệu 30 năm tuổi Đảng và Huân chương lao động hạng 3 năm 2009.

chan dung 2012

Chân dung PGS. TS Nguyễn Xuân Uyển

Trước năm 1975, ông cùng với các TS. Lê Thị Xuân, Lê Văn Cát, là những cán bộ đầu tiên có ý tưởng xây dựng phòng thí nghiệm nuôi cấy mô tế bào thực vật như bắt đầu những thí nghiệm nuôi cấy mô sẹo, bao phấn lúa và protoplast thuốc lá.

Năm 1975,  Phân viện Khoa học Việt Nam được thành lập tại thành phố Hồ Chí Minh, PGS.TS. Nguyễn Văn Uyển là một trong những cán bộ đầu tiên chuyển vào đây công tác, tại đây PGS cùng các đồng nghiệp khác đã xây dựng phòng thí nghiệm về nuôi cấy mô tế bào thực vật không những chỉ phát triển tại TP. Hồ Chí Minh, mà còn ở các địa phương khác, trong đó đáng kể nhất là tại Đà Lạt. Phát huy thuận lợi về khí hậu của Đà Lạt, PGS. Nguyễn Văn Uyển đã thành công trong việc triển khai nhân giống in vitro cây khoai tây bằng những phòng thí nghiệm gia đình và sản xuất cây khoai tây giống trong bầu bằng kỹ thuật luống mạ khoai tây. Thành công lớn nhất của nghiên cứu này là áp dụng phương pháp nhân giống mới vào sản xuất giống khoai tây tại Đà lạt và trên nhiều đối tượng cây trồng khác trong cả nước. Từ thành công này, International Foundation for Science đã tài trợ cho PGS. Nguyễn Văn Uyển tổ chức hội thảo quốc tế “Propagation Techniques for Commercial Crops of the Tropics” cho các nhà nuôi cấy mô vùng Đông Nam Á Thái Bình Dương, tổ chức tại Tp Hồ chí Minh (Tháng 2/1993).

Tiếp tục phát triển và mở rộng phạm vi hoạt động nghiên cứu, năm 1983, trên cơ sở Phòng Sinh học Thực nghiệm, Viện Khoa học Việt Nam đã thành lập Trung tâm Sinh học thực nghiệm, cử TS. Nguyễn Văn Uyển làm Giám đốc Trung tâm. Trung tâm lúc đó nằm trong cơ cấu của của Phân viện Khoa học Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh.

Để tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho sự phát triển của hướng Công nghệ sinh học, năm 1990 Trung tâm Sinh học thực nghiệm được tách thành hai đơn vị nghiên cứu là Trung tâm Công nghệ Sinh học do PGS. Nguyễn Văn Uyển làm giám đốc và Trung tâm Sinh học thực nghiệm do PGS. Ngô Kế Sương làm Giám đốc. Trong giai đoạn này, các Trung tâm nói trên còn được gọi là Phân viện.

Năm 1993, cùng với việc đổi tên Viện Khoa học Việt nam thành Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia, hai trung tâm hợp nhất lại, đồng thời cùng một số Trung tâm khác hình thành Viện Sinh học Nhiệt đới. PGS. TS. Nguyễn Văn Uyển giữ chức vụ Phó viện trưởng Viện Sinh học nhiệt, kiêm nhiệm Phân viện trưởng Phân viện Công nghệ sinh học.

Năm 1996 – 2002, PGS. Nguyễn Văn Uyển là Phó Viện trưởng Viện Sinh học nhiệt đới, đồng thời là Ủy viên Ban điều phối phát triển cây ca cao ở Việt nam, chủ trì Hội nghị ca cao toàn quốc 4/1997, Chủ nhiệm chương trình hợp tác với Viện nghiên cứu ca cao Hoa Kì. Năm 2003 – 2004, PGS. Nguyễn Văn Uyển là NCVCC, tham gia xây dựng Đề án “Phòng thí nghiệm trọng điểm phía Nam về Công nghệ Tế bào Thực vật thuộc Viện Sinh học nhiệt đới”.  

Ngoài vai trò là nhà lãnh đạo, PGS. Nguyễn Văn Uyễn là nhà khoa học xuất sắc. Nhiều đề tài, dự án đã gặt hái nhiều thành công dưới sự dẫn dắt và tham gia thực hiện của ông:

  • Từ năm 1980-1986: Chủ nhiệm đề tài “Mass propagation (on industrial scale) of some important tropical crop plants by tissue culture” (http://www.ifs.se/search-grantees.html) – 3 kỳ: 1980, 1982, 1986. Cơ quan tài trợ: International Foundation for Science (IFS) – Sweden
  • PGS. Nguyễn Văn Uyển là người đầu tiên đưa phương pháp cấy mô tế bào thực vật để nhân giống cây trồng vào Việt nam. Với thành tích này, ông và các cán bộ tham gia đã được nhận được Giải thưởng lớn của Viện Khoa học Việt Nam.
  • Từ năm 1981-1985: Chủ nhiệm đề tài “Công nghệ Sinh học phục vụ Nông nghiệp”. Cơ quan cấp kinh phí: UBKHKT Nhà Nước (tiền thân Bộ KH&CN). Cơ quan chủ trì: Trung tâm CNSH, Phân viện KHCN tại TpHCM. Cơ quan thực hiện: Phòng CNTBTV, Trung tâm CNSH. Với đề tài này, ông cùng tập thể cán bộ tham gia nhận được bằng khen  của UBKHKT Nhà Nước năm 1985.
  • 1986-1990:  Chủ nhiệm đề tài “Ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật trong vi nhân giống cây cà phê lai Arabusta” (MS 52D 01-05). Cơ quan cấp kinh phí: UBKHKT Nhà Nước. CQ chủ trì: Trung tâm CNSH, Phân viện KHCN tại TpHCM. CQ thực hiện: Phòng CNTBTV, Trung tâm CNSH. Thông qua đề tài này, PGS. Nguyễn Văn Uyển và tập thể cán bộ thực hiện tiếp tục nhận được khen thưởng của UBKHKT Nhà Nước năm 1991.
  • 1991-1995: Chủ nhiệm đề tài “Ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật trong nhân nhanh cây ăn trái, cây dược liệu và cây rừng”. Cơ quan cấp kinh phí: Bộ Nông Nghiệp, chương trình KC.08.13. Cơ quan chủ trì: Trung tâm CNSH, Phân viện KHVN tại TpHCM. Cơ quan thực hiện: Phòng CNTBTV, Trung tâm CNSH. Kết quả nổi bật là khen thưởng của Bộ Nông Nghiệp năm 1997 cho tập thể gồm toàn thể CB phòng CNTBTV, Viện SHNĐ, do PGS.TS. Nguyễn Văn Uyển làm TP.

Ngoài ra, trong giai đoạn từ năm 1988 – 1993, PGS. Nguyễn Văn Uyển còn chủ nhiệm nhiều đề tài, dự án khác như xây dựng các biện pháp nhân nhanh các cây cà phê, mía, dứa, chuối bằng công nghệ cấy mô tế bào thực vật, “Sản xuất rau an toàn” và đã xây dựng mô hình sản xuất rau an toàn ở Củ chi, TP.HCM cũng như hợp tác với Đài Loan xây dựng pilot nhân giống chuối  Pan Việt tại Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh.

Ngoài những giải thưởng lớn cho nghiên cứu khoa học, ông còn là chủ biên của nhiều công bố có giá trị:

  • Adapted propagation techniques for commercial crops of the tropics. Proceedings of the “Propagation Techniques for Commercial Crops of the Tropics” organized at Ho Chi Minh City, Vietnam, 7-12/2/1993. NXB Nông nghiệp, CN. Tp. Hồ Chí Minh. 1993. (ISBN 91-85798-34-7, in English)
  • Sách “Nuôi cấy mô thực vật phục vụ công tác giống cây trồng”. NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 1984.
  • Sách “Nuôi cấy mô thực vật phục vụ công tác giống cây trồng”. NXB Nông nghiệp, Chi nhánh Tp. Hồ Chí Minh, 1995.

PGS. TS Nguyễn Văn Uyển cũng đã đào tạo được nhiều cán bộ nghiên cứu, các nhà khoa học giỏi trong lĩnh vực nuôi cấy mô tế bào thực vật. Nhiều trong số những học trò của ông đã nắm giữ nhiều trọng trách trong việc nghiên cứu và phát triển công nghệ tế bào thực vật.

Hiện nay, PGS. Nguyễn Văn Uyển đã nghỉ hưu hưởng chế độ hưu trí của Nhà nước nhưng vẫn tiếp tục là Cố vấn cho Viện Sinh học nhiệt đới về phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ tế bào thực vật.

 Nguồn tin: Viện Sinh học nhiệt đới

Xử lý tin: Mai Lan

 

Bản quyền thuộc về Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Địa chỉ: 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội. Email: thongtin@vast.vn
Khi phát hành lại thông tin trên Website cần ghi rõ nguồn: "Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".